De afgelopen weken hoorde ik een aantal keren mensen spreken over werkdruk. Ik ging er spontaan een stukje over schrijven. Het is wel lang geworden ….
Over een marktkoopman met werkdruk
Ik wilde biologische bakker worden om mensen te bewust te maken van de schoonheid van voedsel. Om te kijken of dit wat voor me was, ging ik op de markt in Zwolle staan met brood van de biologische bakker Ahaus. Prachtig langgerijpt brood van vergeten granen zoals Champagne Rogge, Romeinse Spelt en Kamut uit Noord Duitsland. Ik hield er van mensen te vertellen wat het verschil was tussen een fabrieksbrood en een natuurlijk gerezen 36-uurs brood.
Naarmate ik iedere vrijdag van 7.30 tot 13.00 met mijn brood aanwezig was, begonnen mensen terug te komen. Ik kreeg het druk. Opeens stonden er op bepaalde momenten meerdere mensen te wachten. Ik vond het verschrikkelijk dat mensen moesten wachten, zeker als mensen uitgebreide vragen stelden. ‘Is het verstandig om de Romeinse korst in de koelkast te bewaren of gewoon in de broodtrommel?’ Ik kon niet omgaan met het feit dat mensen stonden te wachten terwijl iemand eindeloos de tijd nam. ‘Schiet toch op man!’, dacht ik. Ik voelde prikkelbaarheid en nervositeit. Stress.
De zuivelkoning iets verderop had nergens last van. Er stonden soms wel 7 mensen te wachten, terwijl hij aandachtig de bestelling voldeed. ‘Anders nog iets?’ Hij had ook een heerlijke rust over zich en kon geduldig uitleggen welke desertkaas nu het lekkerst was na een vegetarische maaltijdsoep.
Werkdruk is een individueel gevoel
Werkdruk is niet iets wat je objectief kunt vastleggen. Wat voor de een druk is, is voor de ander een feest. ‘Waar maak jij je druk om?’ Ik maakte me druk om 3 wachtenden terwijl de zuivelkoning bij 7 mensen nog niet zenuwachtig werd.
Werkdruk is vooral een gevoel. Een gevoel dat het teveel is. Een gevoel dat er iets niet klopt. Dat de omstandigheden teveel voor ons zijn. Hoewel het gevoel veelal voor iedereen verschillend is en soms ook nog vaag, is het belangrijk om het serieus te nemen en niet te makkelijk te vervallen in oplossingen.
Een snelle oplossing werkt vaak niet
Soms is de oplossing heel simpel voor werkdruk. Een bedrijf heeft 7 verpakkers in dienst die gemiddeld 18 producten per uur verpakken. Als de verkopen verdubbelen is het erg logisch en simpel om 2 keer zoveel verpakkers aan te nemen of een nieuwe verpakkingsmachine te kopen. Klaar. Maar vaak is werkdruk niet zo simpel op te lossen en is het veel complexer. Als men dan de hoeveelheid vergaderingen vermindert of meer mensen aanneemt om te helpen, ervaren vele mensen nog steeds werkdruk. Het wezenlijke probleem is niet aangeraakt. Het is een schijnoplossing die tot teleurstelling leidt. De oplossing is namelijk vaak niet in uiterlijke bedrijfsvoering te vinden.
Gezonde werkdruk
Even voor de duidelijkheid: als we het hebben over werkdruk dan hebben we het over ongezonde werkdruk. Er is ook gezonde druk, zoals wanneer je een presentatie moet houden of een nieuw product in de markt zet. Dan helpt de druk om je alert te maken zodat je optimaal kunt presteren.
Balans innerlijk en uiterlijk is verstoord
Als er een gevoel van ongezonde werkdruk is, dan is de balans tussen onze innerlijke wereld en de uiterlijke wereld verstoort. Tussen wie we zijn en wat we doen. In de uiterlijke wereld kwamen er allemaal wachtende mensen en ik moest opeens goed worden in efficiënt brood verpakken. Ik ging me ook verontschuldigen dat het lang duurde of probeerde nog betere grappen te maken. Dat was helemaal niet mijn ding. Ik wilde met mensen praten over de filosofie van gezond eten, en dat ze bewust gingen kiezen voor gezond voedsel.
Dus, ik moest aan de bak. Moest ik een andere vorm kiezen? Zou het helpen als er iemand bij was zodat ik me vooral op de relatie kon richten? Dat is iets te snel om meteen aan de oplossing te beginnen. Eerst zelfonderzoek.
Innerlijk versus uiterlijk
De mens leeft in 2 werelden. Een onzichtbare zijnswereld en een zichtbare wereld. Onze gedachten, talenten, kwaliteiten, gevoelens, ervaringen, egopatronen e.d. zijn allemaal wezenlijk onderdeel van wie wij zijn en zijn onzichtbaar. En daarnaast is er een uiterlijke wereld waar we dingen doen, spreken, bouwen, boos kijken, een cadeau geven, een klant te woord staan, een nieuwe brochure op de computer maken en noem maar op.
De kunst is dat de innerlijke en de uiterlijke wereld in balans zijn. Dat we ons werk doen vanuit wie we ten diepste zijn, dat we dienstbaar zijn aan klanten vanuit onze talenten, dat we onze egopatronen leren kennen zodat ze het werk dat we willen doen niet saboteren. Werkdruk geeft aan dat er iets niet in balans is en dat er werk aan de winkel is. Laat ik even terug gaan naar mijn voorbeeld.
In mijn toegenomen nervositeit bij lange rijen wachtenden kon ik simpelweg niet omgaan met mensen die chagrijnig staan te wachten. Dit had helemaal niets met die mensen te maken, maar met mij. Ik heb een egopatroon dat erop gericht is om goedkeuring te zoeken van anderen. Ik heb een gevoel dat het nooit goed is. Als er dus mensen staan te wachten, triggert dat bij mij dit patroon ‘Oh shit, ik doe het niet goed, ik moet sneller werken.’ Ik schiet dus in mijn eigen deuk en dat legt de werkdruk op. Want in realiteit vinden mensen het heel gewoon om te wachten voor hun brood.
Ten tweede kwamen mijn talent en mijn missie niet tot zijn recht. Ik was niet meer bezig met mensen te inspireren om bewust te kiezen voor echt voedsel, maar vooral met efficiënt inpakken en geld tellen.
Hier zijn natuurlijk allerlei oplossingen voor te bedenken, maar dat is niet eens zo relevant. Het gaat erom dat we werkdruk leren zien vanuit de disbalans tussen innerlijke en uiterlijke werelden, en dat we opzoek gaan waar die disbalans door veroorzaakt wordt. Dit is vooral innerlijk onderzoek, want de meesten van ons zijn wel goed in uiterlijk oplossingen bedenken. Ik ging bijvoorbeeld Anne-Marie inschakelen om mij te helpen op de drukke uren. De rij werd wel iets korter, maar ik voelde nog steeds de druk. Logisch, want ik zag nog steeds niet de werking van mijn egopatroon onder ogen. En daarbij zag ik ook nog niet in dat mijn oorspronkelijke missie op deze manier niet to recht kwam.
Werkdruk is een genade
Gelukkig ging ik dus de werkdruk voelen! De ongezonde druk die ik voelde was een genade die me duidelijk maakte dat er iets wezenlijks niet goed was. Dan is dus werk aan de winkel. In mijn geval was het duidelijk: toen ik inzag dat mijn onrust vooral voorkwam uit mijn neiging om het iedereen naar de zin te maken, werd het al makkelijker. Echter, mijn innerlijke wens om mensen te inspireren met bewust eten en om een authentiek ambacht uit te voeren, paste in werkelijkheid niet bij het marktkoopmanschap.
Eeuwig leren
Alleen aandacht voor je innerlijke wereld òf alleen aandacht voor de uiterlijke wereld werkt niet. Het gaat om de balans tussen deze twee werelden. De dans van het vinden van afstemming tussen onze innerlijke en uiterlijke wereld houdt nooit op. Op beide vlakken is er continue beweging en gebeurt er van alles. Er gaan dingen geweldig goed en enorm fout. De bedoeling is dat we steeds dieper zakken in onze innerlijke werkelijkheid: ons talent verdiepen, leren trouw zijn aan onze behoeften en verlangens, leren loslaten, onze draken herkennen, trouw zijn aan onze ingevingen, etc. Tegelijkertijd stemmen we onze uiterlijke werkelijkheid steeds beter af op ons innerlijk systeem: we spreken helder uit wat we willen, we gaan niet naar die receptie, we initiëren blijmoedig een nieuw project, etc. En als er dingen fout lopen, is dat niets anders dan een aanwijzing om naar onze innerlijke en uiterlijke wereld te kijken.
Wezenlijke verandering begint bij onszelf
Als we het over werkdruk hebben, zijn we altijd geneigd om de verandering bij de ander te leggen: de klant moet het beter organiseren; de medewerkers moeten beter overleggen met ons; de overheid moet niet van die stomme regels invoeren, onze partner snapt onze situatie niet … Dan kruipen we in een slachtofferrol en zal de werkdruk blijven bestaan. Wezenlijke verandering ligt echter bij onszelf: wij moeten zelf de afstemming tussen onze innerlijke en uiterlijke wereld onder ogen zien. Wij moeten vanuit ons talent zelf de verantwoordelijkheid nemen voor de invulling van onze taak.